Kinh tế xanh không chỉ là xu hướng, mà còn là động lực chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh của các quốc gia trong kỷ nguyên năng lượng sạch.

Động lực tăng trưởng mới

Trong Diễn đàn Kinh tế Xanh 2025, ông Dale Hardcastle – Đối tác và Đồng Giám đốc Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Bền vững Toàn cầu, Tập đoàn Bain & Company, nhấn mạnh rằng bất định kinh tế toàn cầu không làm chậm quá trình xanh hoá mà còn làm tăng tính cấp thiết của nó. Khi thế giới biến động, năng lượng sạch nội địa giúp tăng khả năng tự chủ, xe điện mở ra chuỗi giá trị công nghiệp mới, lưới điện thế hệ mới trở thành hạ tầng thiết yếu và thị trường carbon biến tài nguyên thiên nhiên thành tài sản kinh tế.

Các lợi ích kinh tế và môi trường

Những nghiên cứu khu vực cho thấy chuyển đổi xanh ở Đông Nam Á có thể bổ sung khoảng 120 tỷ USD vào GDP năm 2030 – hơn 2% so với kịch bản truyền thống. Đồng thời, sẽ tạo ra 900.000 việc làm mới trong các ngành năng lượng tái tạo, công nghiệp pin, xe điện, lưới điện thông minh và giải pháp dựa vào thiên nhiên. Ngoài ra, giảm 300 triệu tấn CO₂ đến năm 2030 sẽ giúp khu vực thu hẹp khoảng cách với các cam kết khí hậu quốc tế.

Những động lực then chốt

Rủi ro an ninh năng lượng

Đông Nam Á hiện chi 50‑60 tỷ USD mỗi năm nhập khẩu nhiên liệu hoá thạch và dự báo sẽ tăng lên 140 tỷ USD vào 2030 nếu tiếp tục phụ thuộc. Tuy nhiên, khu vực sở hữu hơn 30.000 GW tiềm năng năng lượng tái tạo, chỉ khai thác khoảng 10%. Để khai thác hiệu quả, cần đầu tư 20‑30 tỷ USD cho lưới truyền tải, lưu trữ và hạ tầng thông minh.

Hệ sinh thái xe điện

Ngành ô tô đóng góp khoảng 300 tỷ USD vào GDP khu vực và tạo 850.000 việc làm. Khi chuyển dịch sang điện hóa, chuỗi giá trị ô tô của Đông Nam Á sẽ được tái định hình, mở ra cơ hội cho các quốc gia có hạ tầng và năng lực sản xuất tiên phong.

Thị trường carbon

Việt Nam hiện chiếm 62% lượng tín chỉ carbon tự nguyện của sáu nền kinh tế lớn trong khu vực, trong khi tiềm năng tổng thể lên tới 720 triệu tấn chỉ được khai thác 3%. Khi khung pháp lý và tiêu chuẩn thị trường được hoàn thiện, tài nguyên này sẽ trở thành nguồn thu nhập kinh tế đáng kể.

Việt Nam: Từ cam kết đến hành động thực tế

Việt Nam đã đề ra mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050, giảm 15,8% vào 2030 và đạt 47% điện tái tạo trong cơ cấu nguồn điện. Các chính sách then chốt bao gồm Nghị định 119 về thị trường carbon nội địa và Quy hoạch Điện VIII với mục tiêu 150 GW công suất đến 2030.

Về tài chính, Việt Nam ký thỏa thuận tín dụng 67 triệu euro cho dự án truyền tải 500 kV trong khuôn khổ JETP và biên bản ghi nhớ 480 triệu euro cho dự án thủy điện tích năng Bác Ái, khởi công từ tháng 2/2025.

Trong bối cảnh COP30, đoàn Việt Nam đề xuất các quốc gia phát triển huy động ít nhất 300 tỷ USD mỗi năm cho tài chính khí hậu, hướng tới 1,3 nghìn tỷ USD hằng năm để hỗ trợ các nước đang phát triển – một bước đi khẳng định vị thế quốc tế.

Thách thức và giải pháp

Mặc dù tiến bộ đáng kể, Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức lớn: nhu cầu đầu tư hạ tầng lưới điện, chuyển dịch khỏi nhiệt điện than và chi phí vốn xanh cao gấp 2‑3 lần so với các thị trường phát triển. Để vượt qua, cần:

• Tăng cường huy động tài chính xanh từ các quỹ quốc tế và ngân hàng phát triển.
• Thu hút đầu tư tư nhân qua cơ chế PPP và bảo hiểm rủi ro năng lượng.
• Thúc đẩy hợp tác khu vực để tận dụng quy mô thị trường và chia sẻ công nghệ.

Khi ba trụ cột – điện sạch, giao thông điện hoá và thiên nhiên – được triển khai đồng bộ, kinh tế xanh sẽ không chỉ là lựa chọn bền vững mà còn là nền tảng xây dựng sức cạnh tranh và tự chủ cho tương lai.