Nội dung chính
Thế hệ doanh nhân trẻ Việt Nam đang chuẩn bị ghi dấu trên bản đồ kinh doanh toàn cầu, tiếp bước di sản của các gia đình doanh nghiệp lâu đời.
Vài năm trước, tôi đã dẫn một đoàn cán bộ địa phương tới Nhật Bản thăm một doanh nghiệp cơ khí có lịch sử từ những năm 1920. Dù phần lớn sản phẩm tiêu thụ nội địa, công ty vẫn mở rộng cơ hội thực tập cho các kỹ sư Việt, đồng thời chia sẻ một băn khoăn chung: làm sao duy trì quản lý doanh nghiệp qua ba thế hệ?
Di sản doanh nghiệp gia đình trên thế giới
Ví dụ tiêu biểu là A. Lange & Söhne, thương hiệu đồng hồ được sáng lập năm 1845 bởi Ferdinand Adolph Lange. Sau hơn bốn thế hệ, thương hiệu vẫn đứng ngang với Patek Philippe và được mua lại bởi tập đoàn Richemont năm 2000. Tương tự, Hoshi Ryokan ở Nhật Bản đã vận hành liên tục từ năm 718, và Marchesi Antinori duy trì sản xuất rượu vang qua 26 thế hệ kể từ năm 1385.
Theo Family Enterprise USA (2023‑2024), 35% các công ty Fortune 500 thuộc sở hữu gia đình, đóng góp 64% GDP Mỹ, tạo việc làm cho 62% lực lượng lao động và 78% các việc làm mới. Tuy nhiên, Family Firm Institute cảnh báo chỉ 30% doanh nghiệp gia đình tồn tại tới thế hệ thứ hai, 12% tới thế hệ thứ ba và chỉ 4% tới thế hệ thứ tư.
Doanh nghiệp gia đình ở Việt Nam: hiện trạng và tiềm năng
Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp Việt đã thành lập Hội đồng Doanh nhân và Gia đình Việt Nam với mục tiêu xây dựng những tập đoàn bền vững hàng trăm năm. Theo thống kê sơ bộ, 100 doanh nghiệp gia đình lớn nhất Việt Nam đóng góp khoảng 25% GDP quốc gia – con số ấn tượng so với 84% tại Hồng Kông, 76% tại Malaysia, 48% tại Singapore và 47% tại Philippines.
McKinsey dự báo, doanh nghiệp gia đình sẽ chiếm tới 40% các tập đoàn lớn nhất thế giới vào năm 2025, tăng đáng kể so với 15% năm 2010. Điều này mở ra cơ hội lớn cho thế hệ trẻ Việt Nam, những người đang dần tiếp quản và đổi mới mô hình kinh doanh truyền thống.
Thách thức và cơ hội cho thế hệ doanh nhân mới
Những người kế thừa không chỉ phải bảo tồn di sản mà còn phải chứng minh năng lực trong bối cảnh truyền thông và áp lực xã hội ngày càng cao. Nhiều doanh nhân thế hệ hai được biết đến qua mối quan hệ hôn nhân, tài năng nghệ thuật hay hoạt động xã hội, nhưng thực chất họ đang xây dựng các chiến lược kinh doanh sáng tạo.
Ví dụ thực tế: một chàng trai tốt nghiệp quản trị kinh doanh ở nước ngoài, hiện đang điều hành một tiệm bò nướng tại Măng Đen – nơi bố mẹ là đầu bếp nghỉ hưu. Anh không chỉ tối ưu quy trình nướng, mà còn tạo ra trải nghiệm khách hàng qua việc giới thiệu rượu địa phương, đặc sản muối rang và câu chuyện lịch sử vùng đất.
Ở miền Bắc, em họ của tôi đang kế thừa doanh nghiệp cơ khí gia đình. Bố ông đã đầu tư hàng chục năm mua máy móc, mời chuyên gia nước ngoài đào tạo và luôn nhắc “lắng nghe nhiều hơn, nói ít”. Nhờ đó, doanh nghiệp không chỉ duy trì chất lượng sản phẩm mà còn mở rộng sang các dự án công nghiệp quốc tế.
Song song với đó, các doanh nghiệp Việt đang phải đối mặt với cạnh tranh từ các nhà cung cấp nước ngoài chỉ thực hiện một vài công đoạn cuối tại Việt Nam để “lấy xuất xứ”. Đây là vấn đề cần có sự quan tâm của các cơ quan quản lý để bảo vệ lợi thế công nghiệp nội địa.
Những câu chuyện truyền cảm hứng
Có hàng chục doanh nhân trẻ – từ cháu nội của người sáng lập Phở Thìn Bờ Hồ, cháu ngoại của Phở Xào Bát Đàn, đến cháu 5 đời của Chả Cá Lã Vọng – đang tiếp bước, sáng tạo và đưa các thương hiệu truyền thống lên tầm quốc tế. Họ không chỉ duy trì hương vị đặc trưng mà còn áp dụng công nghệ số, mô hình kinh doanh đa kênh và chiến lược thương hiệu mạnh mẽ.
Nhìn về phía trước
Tôi tin rằng thế hệ doanh nhân mới của Việt Nam, dù là thế hệ thứ hai hay thứ ba, sẽ tiếp tục tạo ra giá trị vật chất và tinh thần cho cộng đồng, cho quê hương và cho nền kinh tế quốc gia. Để hiện thực hoá tiềm năng này, cần có:
- Chính sách hỗ trợ chuyển giao công nghệ và tài chính cho doanh nghiệp gia đình.
- Chương trình đào tạo quản trị doanh nghiệp thế hệ kế thừa.
- Một môi trường truyền thông công bằng, giúp các doanh nhân trẻ thể hiện năng lực thực sự.
Hãy cùng nhau ghi lại những câu chuyện thành công, để ngày một nhiều doanh nghiệp Việt được ghi danh trong lịch sử toàn cầu như các doanh nhân thế hệ mới đang làm.
Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về vai trò của doanh nghiệp gia đình trong nền kinh tế Việt Nam và đề xuất những giải pháp hỗ trợ thế hệ kế thừa.
