Nội dung chính
Việt Nam có thể xây dựng một thị trường vốn bền vững, trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế nếu chuyển từ “lượng” sang “chất” trong ngành quỹ.
Nghịch lý phát triển: Quy mô “khổng lồ” nhưng nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm ưu thế
Trong hơn một thập kỷ, thị trường chứng khoán Việt Nam đã biến đổi mạnh mẽ. Từ mức vốn hoá khoảng 35 tỷ USD năm 2012, thị trường hiện đã gần 300 tỷ USD – tương đương gần 70 % GDP. Sự tăng trưởng này phản ánh nền tảng vĩ mô ổn định, với tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình 7 % trong 5 năm gần đây và môi trường chính sách ngày càng minh bạch.
Tuy nhiên, cấu trúc nhà đầu tư vẫn còn bất cập. Nhà đầu tư cá nhân chiếm 80‑85 % giá trị giao dịch, tạo ra một “dao hai lưỡi”: vừa thể hiện sự quan tâm rộng rãi, nhưng cũng làm tăng độ biến động do tâm lý đám đông và thiếu kỷ luật, khiến việc hình thành dòng vốn dài hạn trở nên khó khăn.
Vai trò của nhà đầu tư tổ chức: So sánh quốc tế
Ở các thị trường phát triển, quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm đóng vai trò trụ cột, chiếm từ 19 % (Trung Quốc) đến hơn 50 % (Malaysia) tổng tài sản quản lý. Trong khi đó, tại Việt Nam, tài sản quản lý bởi ngành quỹ chỉ khoảng 6 % GDP – một con số khiêm tốn, cho thấy dư địa phát triển lớn nhưng đồng thời là điểm yếu cần khắc phục.
Chiến lược “ba chân” để bứt phá
1. Học hỏi mô hình quốc tế
Việt Nam nên tiếp thu các mô hình thành công của Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc. Đài Loan, ví dụ, đã tăng gấp 32 lần quy mô ETF trong 10 năm nhờ hệ thống chỉ số mạnh, sự tham gia của tổ chức và khả năng tiếp cận dễ dàng cho nhà đầu tư cá nhân.
2. Đa dạng hoá sản phẩm quỹ
Trong bối cảnh chuyển đổi số và nhận thức tài chính ngày càng cao, thị trường cần mở rộng ra các quỹ ETF theo chủ đề, quỹ ETF trái phiếu, quỹ cơ sở hạ tầng và quỹ thị trường tiền tệ. Những sản phẩm này là “công cụ đo ni đóng giày” để thu hút dòng vốn dài hạn từ các tổ chức bảo hiểm và quỹ hưu trí – những “cá mập” mà thị trường Việt Nam hiện còn thiếu.
PHFM đã lên kế hoạch ra mắt ETF Smart Beta mô phỏng chỉ số VNSHINE, một ví dụ thực tiễn cho xu hướng này.
3. Gắn kết với mục tiêu nâng hạng thị trường
Việt Nam đang hướng tới việc được FTSE nâng hạng lên thị trường mới nổi và mục tiêu MSCI vào năm 2030. Điều này sẽ mở ra cánh cửa cho dòng vốn quốc tế khổng lồ thông qua các quỹ ETF và quỹ chỉ số. Tuy nhiên, dòng vốn này có tính linh hoạt cao, có thể vào nhanh và rút ra nhanh. Vì vậy, ngành quỹ nội địa cần tạo lớp đệm ổn định từ các quỹ hưu trí và bảo hiểm trong nước để cân bằng biến động ngắn hạn.
Kiến tạo hành lang pháp lý và nâng cao giáo dục nhà đầu tư
Hiện nay, cơ chế phân phối quỹ gặp rào cản: nhà đầu tư phải mở tài khoản riêng tại mỗi công ty quản lý quỹ, gây bất tiện. Một giải pháp tham khảo là mô hình luật tín thác của Đài Loan, cho phép nhà đầu tư chỉ cần một tài khoản ngân hàng để tiếp cận toàn bộ sản phẩm quỹ.
Song song, công tác giáo dục nhà đầu tư cần được nâng cấp. Thay vì các chương trình rời rạc, Việt Nam nên xây dựng một khung giáo dục dài hạn, tài trợ bởi ngân sách ngành quỹ và quản lý bởi một bộ phận chuyên trách thuộc cơ quan quản lý – mô hình đã được áp dụng ở nhiều quốc gia.
Kết luận: Cơ hội lịch sử cho thị trường vốn Việt Nam
Ông Lu Hui Hung khẳng định, việc Bộ Tài chính phê duyệt đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ là bước đi đúng thời và chiến lược. Nếu thực hiện đồng thời cải cách khung pháp lý, đa dạng hoá sản phẩm và nâng cao chất lượng nhà đầu tư, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng một thị trường vốn bền vững, góp phần nâng tốc độ tăng trưởng GDP trên 10 % trong tương lai gần.
Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về vai trò của ngành quỹ trong nền kinh tế Việt Nam và theo dõi các cập nhật mới nhất tại đây.
