Thứ Hai, ngày 23 tháng 11 năm 2026

Xuất khẩu gần 500 tỷ đô la mà doanh nghiệp nội địa chỉ chiếm chưa tới một phần năm: khoảng trống nằm ở đâu

Đặng Phương Thảo · 22/11/2026 06:21 · cập nhật 22/11/2026 06:51 · đọc 3 phút
Xuất khẩu gần 500 tỷ đô la mà doanh nghiệp nội địa chỉ chiếm chưa tới một phần năm: khoảng trống nằm ở đâu

Xuất khẩu gần 500 tỷ USD sau 10 tháng năm 2026, nhưng doanh nghiệp trong nước chỉ đóng góp khoảng 18,2%, trong khi khu vực FDI chiếm tới 81,2% và tăng trưởng nhanh gấp nhiều lần.

Một cột mốc đẹp về con số lại mở ra một câu hỏi không mấy dễ chịu. Sau 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã vượt 1.000 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt gần 500 tỷ USD, tăng 27,5% so với cùng kỳ năm trước, gần bằng mức 475 tỷ USD của cả năm 2025.

Theo Cục Thống kê, khu vực FDI đóng góp 405,31 tỷ USD, chiếm 81,2% kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước chỉ đạt 93,93 tỷ USD, khoảng 18,2%. Xuất khẩu của khu vực FDI tăng 33%, gấp khoảng 4 lần mức tăng 8,2% của doanh nghiệp nội địa. Ở chiều ngược lại, khu vực FDI xuất siêu 25,76 tỷ USD, còn khu vực trong nước nhập siêu tới 37,83 tỷ USD.

Hoạt động sản xuất, xuất khẩu tại doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hoạt động sản xuất, xuất khẩu tại doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. - Ảnh: Doanh nghiệp Kinh tế Xanh

Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 149,4 tỷ USD, trong đó FDI chiếm tới 99,5%. Điện thoại và linh kiện có tỷ trọng FDI 99,9%, còn máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng có tỷ trọng FDI 95,7%. Ba nhóm này cộng lại đạt 270,27 tỷ USD, chiếm 54,1% kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại thuộc Bộ Công Thương, cho rằng trước đây doanh nghiệp nội địa từng đóng góp khoảng 25-27% kim ngạch xuất khẩu. Lợi thế của FDI là vốn, công nghệ, nhân lực, mạng lưới và quản trị. Trong khi đó, doanh nghiệp nội địa vẫn tập trung chủ yếu ở nông, lâm, thủy sản, dệt may, giày dép và đồ gỗ. Theo ông, không thể dừng lại ở gia công, lắp ráp mà phải tự chủ công nghệ và vươn lên những công đoạn tạo ra giá trị cao hơn.

Tại Diễn đàn Đầu tư Tác động ngày 18/11/2026, ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư của Quỹ IIX, cho biết tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước từ 27,9% năm 2024 còn 24,5% năm 2025, rồi 19,3% trong 9 tháng năm 2026. Các báo cáo của Ngân hàng Thế giới tháng 11⁄2024 và Ngân hàng Phát triển châu Á tháng 5⁄2026 cho thấy năm 2023 chỉ có 18% doanh nghiệp nội địa tham gia liên kết trong chuỗi giá trị toàn cầu, thấp hơn 17 điểm phần trăm so với năm 2009. Khoảng cách năng suất giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI lên tới 70%, còn khả năng gia nhập chuỗi giá trị của doanh nghiệp nhỏ thấp hơn 25% so với doanh nghiệp lớn.

Ông Jack Nguyễn, Tổng Giám đốc Ascentium Vietnam, cho rằng giá cạnh tranh, chất lượng và giao hàng đúng hạn chỉ là điều kiện cơ bản. Nhà mua hàng còn xem vận hành ổn định, dữ liệu minh bạch, ESG và cam kết lâu dài. Lộ trình ông gợi ý: 6 tháng đầu rà soát tuân thủ; tháng 6-18 chứng nhận quốc tế, đo ESG, truy xuất nguồn gốc số; tháng 18-36 quan hệ đối tác nhiều năm.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Các rào cản bên ngoài: thuế đối ứng 20% của Hoa Kỳ áp dụng từ tháng 8⁄2025, cơ chế CBAM của Liên minh châu Âu từ ngày 1/1/2026 và quy định EUDR từ ngày 30/12/2026. Đại sứ Canada Jim Nickel ước tính doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa đang đối diện khoảng trống tài chính khoảng 24 tỷ USD mỗi năm, và khoảng 62% nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được đáp ứng. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của VCCI cho thấy 75,5% doanh nghiệp được khảo sát không thể tiếp cận vốn vay nếu không có tài sản bảo đảm.

Ông Trịnh Công Qui, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc BioWraps, cho biết doanh nghiệp công nghệ xanh làm chủ được công nghệ trong giai đoạn 2024-2026 nhưng thiếu vốn dài hạn, trong khi thời gian thanh toán cho đơn hàng xuất khẩu kéo dài 60-90 ngày. Ông Kraybill đề xuất tài chính hỗn hợp, bảo lãnh tín dụng chia sẻ rủi ro, tài trợ theo đơn hàng. Dự án IIRV đến tháng 11⁄2026 hỗ trợ khoảng 250 doanh nghiệp (77 tại TP.HCM), huy động khoảng 12,75 triệu USD vốn tư nhân. Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, nhấn mạnh việc nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Nguồn tin: Doanh nghiệp Kinh tế Xanh

Đặng Phương Thảo
Phóng viên

Phóng viên chuyên ghi chép hiện trường, yêu thích kể chuyện bằng hình ảnh và dữ liệu thực tế.